Indeks:Polski - Regionalizmy poznańskie

Występuje wiele form zapisu gwary poznańskiej, od zapisu zgodnego z zasadami pisowni polskiej, która jest następnie odczytywana zgodnie z zasadami wymowy gwarowej po zapis czysto fonetyczny, stąd jedno słowo może być zapisane na wiele różnych sposobów.

Pomnik zasłużonego dla zachowania gwary poznańskiej Starego Marycha

Literatura (wyjątki)Edytuj

  • Atlas języka i kultury ludowej Wielkopolski, pod red. Z. Sobierajskiego i J. Burszy, t. 1–2, Wrocław 1979.
  • A. Danysz, Odrębności słownikarskie kulturalnego języka polskiego w Wielkopolsce w stosunku do kulturalnego języka Galicji w: Język polski 1914, II.
  • M. Gruchmanowa, Z zagadnień kultury języka mieszkańców Poznania w XX–leciu międzywojennym, w: Studia polonistyczne 1981, IX.
  • M. Gruchmanowa, M. Witoszek–Samborska, M. Żak–Święcicka, Mowa mieszkańców Poznania, Poznań 1987.
  • publikacja w otwartym dostępie – możesz ją przeczytać Słownik gwary miejskiej Poznania, red. Monika Gruchmanowa i Bogdan Walczak, Wydawnictwo Naukowe PWN.
  • K. Nitsch, Odrębności słownikowe Poznania, Krakowa i Warszawy, w: Język polski 1914, II.
  • B. Ślaski, Z języka dawnych cechów Poznania, w: Kronika Miasta Poznania 1924, II.
  • Słowniczek pyrlandzko-polski w: Waldemar Kurowski, Andrzej Niczyperowicz, 365 obiadów poznańskich babci Moniki, Chronica, 2005, ISBN 83-920994-1-9.

LinkiEdytuj

AEdytuj

     (do góry strony)

BEdytuj

     (do góry strony)

CEdytuj

     (do góry strony)

ĆEdytuj

     (do góry strony)

DEdytuj

     (do góry strony)

EEdytuj

  • ejber – chłopak, rozrabiaka, łobuziak, nicpoń
  • eka – róg (za eką – za rogiem ulicy)
  • elektroluks – odkurzacz (od nazwy firmy Electrolux)
  • emza – osoba niesympatyczna

     (do góry strony)

FEdytuj

     (do góry strony)

GEdytuj

  • gamaja – gimnazjum
  • gamuła – niezdara, gamoń
  • galart – galareta mięsna
  • galarypa – kalarepa
  • gapa, glapa – kruk, gawron, wrona
  • garować – leżeć w łóżku, spać
  • gaska – uliczka, wąska uliczka, czasami ślepy zaułek (niem. Gasse)
  • gelejza – osoba nieporządna, niezdarna, powolna
  • gemyla – śmietnik, bałagan
  • gibus, ginol – wysoki człowiek
  • gichać – wylać, nalać, oblać (niem. giessen – lać)
  • gidea, gidyja – kobieta wysokiego wzrostu
  • giglać, gilgać – łaskotać
  • gira – noga, też: szwaja
  • glaca - łysa głowa
  • glajda – błoto, deszczowa pogoda, plucha, osoba niechlujna
  • glanc – lukier
  • glapa, gapa – kruk, gawron, wrona
  • glazejka – skórzane rękawiczki
  • glizda – glista, dżdżownica
  • globusik – melonik
  • glubka – mirabelka (rodzaj śliwki)
  • głuchacz – sygnał telefoniczny (zadzwonienie do kogoś i rozłączenie się)
  • golarz – fryzjer
  • gora – pożar
  • gościniec – zarówno droga jak i zajazd, karczma
  • góra – strych (do góry – na górze, piętrze)
  • grajcarek – korkociąg
  • gramolić się – wchodzić na coś, wchodzić gdzieś, gdzie niekoniecznie jest się mile widzianym, np. Gdzie się tu gramolisz? (często żart.)
  • grula – człowiek ociężały
  • grycha – stara bułka
  • gryczpan – bukszpan
  • guli – z powodu, z przyczyny
  • guła, gularz – indyk, indyczka, również guła – niezdarna, niezaradna kobieta
  • guzdrać – robić coś w bardzo wolnym tempie, np. ubierać się bardzo powoli, np. Ale ty się guzdrzesz.
  • guzik – włącznik, przycisk
  • Gwiazdor – od gwiazdy, z którą chodzili kolędnicy. Św. Mikołaj przychodzi 6. grudnia i rozdaje prezenty, głównie słodycze. Natomiast Gwiazdor przychodzi z prezentami w Wigilię Bożego Narodzenia. W odróżnieniu od Św. Mikołaja często nie przynosi słodyczy, lecz inne rzeczy, np. skarpetki, krawaty, perfumy itp.
  • gzik, gzika – twarożek ze śmietaną i cebulą, w sezonie szczypiorek (może być jeszcze z oliwą)
  • gzub – dzieciak

     (do góry strony)

HEdytuj

     (do góry strony)

IEdytuj

  • ichty – niezrównoważone zachowanie (kaprysy, zachcianki, grymaszenie, boczenie się)
  • ino – tylko
  • inwentura – remanent

     (do góry strony)

JEdytuj

     (do góry strony)

KEdytuj

     (do góry strony)

LEdytuj

  • labija – zabawa, impreza
  • laczki – obuwie domowe bez pięty[1]
  • lajcha – człowiek słaby, osłabiony (niem. Leiche – trup)
  • lajsnąć (se) – kupić (sobie)
  • langus – człowiek wysoki (niem. lang – długi)
  • lania – szkoła
  • latoś – tego roku
  • latówka – pobocze
  • latowy – letni np. domek
  • laufer – człowiek niespokojny, nie mogący usiedzieć w domu, ani dłużej w jednym miejscu, także ruchliwe, rozbiegane dziecko (od niem. Laufer – biegacz)
  • lebera, leberka – wątrobianka (niem. Leber – wątroba)
  • lejza – osoba niezdarna, gapowata
  • leżałki – gruszki ulęgałki
  • libera – poziomica (zwana jeszcze inaczej po poznańsku "waserwagą")
  • listowy – listonosz
  • lofrować – lenić się, włóczyć
  • lofer – człowiek, który lofruje
  • lola – gruby kij, laska
  • lompy – niechlujne ubrania
  • luchnąć – wypić
  • lujnąć – uderzyć
  • luj – niechlujny mężczyzna, menel, żul (albo ogólnie pejoratywne określenie mężczyzny, np.: Słyszałaś, że Stacha ma nowego luja?)
  • lufcik – małe, dodatkowe okienko w dużym oknie
  • luntrus – łazęga, powsinoga, łazik
  • lura – o kawie, herbacie – bardzo słaba
  • lury – głupstwa, nudy, zob. pierdoły
  • lyrać – bujać się, chwiać się (np. o krześle na nierównym podłożu)

     (do góry strony)

ŁEdytuj

     (do góry strony)

MEdytuj

     (do góry strony)

NEdytuj

     (do góry strony)

OEdytuj

     (do góry strony)

PEdytuj

     (do góry strony)

REdytuj

     (do góry strony)

SEdytuj

     (do góry strony)

ŚEdytuj

     (do góry strony)

TEdytuj

     (do góry strony)

UEdytuj

     (do góry strony)

WEdytuj

     (do góry strony)

ZEdytuj

     (do góry strony)

ŻEdytuj

     (do góry strony)

PrzypisyEdytuj

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 Andrzej Markowski, Jak dobrze mówić i pisać po polsku, Warszawa 2000.

UwagiEdytuj

zob. też Gwara poznańska w Wikipedii