Indeks:Polski - Regionalizmy krakowskie

Gwara krakowska to słownictwo charakterystyczne dla mieszkańców Krakowa i okolic (część dialektu małopolskiego). Wiele z podanych słów i wyrażeń spotyka się na Podhalu oraz na Podkarpaciu.

AEdytuj

     (do góry strony)

BEdytuj

  • baciar – łobuz
  • baba1. kobieta; 2. straganiarka
  • badyl – wyschnięta, gruba łodyga lub gruby patyk
  • ba(e)jok – mitoman, pleciuga
  • bajoro – błoto, kałuża
  • bajtlok – człowiek opowiadający zmyślone historie
  • balaski – sztachety, drewniane deski w płocie
  • bania – głowa
  • bandzioch – brzuch
  • baniak – kanister
  • bańka – bombka (na choinkę)
  • bebechy – narządy wewnętrzne
  • beretka – beret
  • bil – słonina
  • bitki – kotlety z wołowiny
  • bitnik – ten, który lubi się bić
  • blichówka – metalowa packa do nakładania tynku
  • bławatek – chaber
  • boisko – centralna część stodoły, plac
  • bojcora – plotkara
  • bojcorz – plotkarz, człowiek z bujną wyobraźnią
  • bojcyć – plotkować
  • bojka – plotka
  • bonk – trzmiel
  • borg – kredyt
  • bormaszynka – wiertarka
  • borówka – czarna jagoda
  • brechtać – śmiać się
  • brusznica – borówka (czerwona)
  • bucwulg. męski narząd rozrodczy, używane jako pejoratywne określenie kogoś złośliwego, nieprzyjemnego
  • buchnąć – ukraść
  • (ja) był/(my) byli – ja byłem/my byliśmy (używanie czasownika być w formie trzecioosobowej do pierwszej osoby)
  • bzdyczyć się – gniewać się

     (do góry strony)

CEdytuj

     (do góry strony)

ĆEdytuj

     (do góry strony)

DEdytuj

     (do góry strony)

FEdytuj

  • fangla – narzędzie murarskie, czerpak
  • farfocel – fus
  • ferszalung, ferszalunek – kombinezon, ubranie robocze
  • flaszka – butelka wódki (częściej niż w innych regionach)
  • flizy – kafelki, glazura
  • fliziarz – glazurnik
  • focioły - męty w płynie
  • folga – odwilż, popuszczanie
  • forajbka – wkręt do drewna z wygiętym i rozpłaszczonym końcem służący do wkręcania i mocowania różnych elementów, np. zamykania drzwi lub okien
  • forykować1. narzekać (od zwierząt porykujących w oborze, regionalizm z okolic Bronowic lub od niem. vorrücken – wyskakiwać do przodu); 2. podnieść głos, krzyczeć na kogoś
  • franca – złośnica, cholera
  • fuczeć – obrazić się
  • funt – 0,5 kg przy zakupach (zanikające)

     (do góry strony)

GEdytuj

     (do góry strony)

HEdytuj

  • habina (habaź, haberdź) – cienka gałązka, kijek
  • hadra – kłótliwa baba
  • haj / hajnok – tam
  • hajs – pieniądze
  • hajcować/hajcyć – palić
  • hamrać – sprzeczać się
  • haratać – niszczyć, ciąć, przecinać, uderzać (o coś, np. haratnął banią o stół)
  • hardy – twardy
  • harnasić się – tłuc się, hałasować, wiercić się (co się tak harnasisz na tym łóżku?! a idże (idź-że) już spać!)
  • harować, harowanie – niszczenie powierzchni poprzez drapanie jej ostrym przedmiotem albo ciężkie pracowanie.
  • haś – kruszywo, żużel
  • haw / hawok – tu
  • hobiel (najczęściej w lm hobiele) – chwasty, krzaki, chaszcze
  • hulacka – zabawa
  • huncwot – łobuz

     (do góry strony)

IEdytuj

     (do góry strony)

JEdytuj

     (do góry strony)

KEdytuj

     (do góry strony)

LEdytuj

     (do góry strony)

ŁEdytuj

     (do góry strony)

MEdytuj

  • maciupinka – odrobina
  • majzel – przecinak
  • makutra – miska do ucierania ciasta, masy
  • malta – wapienna zaprawa tynkarska lub murarska
  • masa – bateria, ogniwo galwaniczne
  • manel – drobiazg, rzecz, osoba bezdomna spożywająca alkohol w miejscach publicznych
  • maniurka – dziewczyna przesadnie dbająca o swój wygląd (tipsy, opalenizna), a także odznaczająca się specyficznym zachowaniem
  • maścić – psuć
  • mazgaj – płaczek, mięczak
  • menel – bezdomny, pijak
  • metr (meter)miara wagi: 100 kilogramów
  • miednica – duża misa
  • mikrus – ktoś mały, niski, np. dziecko
  • mitręga – strata czasu
  • miska / micha – twarz
  • mroziaste – coś w drobne wzorki (np. tkanina, tapeta ściana w pokoju)
  • myjka / myjok – gąbka do mycia naczyń

NEdytuj

  • nadać się – przydać się
  • nafutrowany – najedzony
  • na ile te np.:pomidory – ile kosztują to pomidory
  • najnok – niezdarna osoba
  • najsampierw – nasamprzód
  • nakastlik – stolik nocny, szafka nocna
  • -nokońcówka dodawana do czasowników stosowana w podobny sposób do partykuły wzmacniającej „–że”, a także w prośbach mniej grzecznościowych (pomiędzy znajomymi), np. skoczno mi po obwarzanka
  • na miasto – do miasta
  • na nogach – pieszo
  • na śtorc – pionowo, na stojąco, wyprężony

     (do góry strony)

OEdytuj

     (do góry strony)

PEdytuj

     (do góry strony)

REdytuj

     (do góry strony)

SEdytuj

     (do góry strony)

ŚEdytuj

     (do góry strony)

TEdytuj

     (do góry strony)

UEdytuj

     (do góry strony)

WEdytuj

     (do góry strony)

ZEdytuj

     (do góry strony)

ŹEdytuj

     (do góry strony)

ŻEdytuj

  • -że – obficie stosowana końcówka trybu rozkazującego: chodźże, dajże [= daj], weźże się [wym. „weże sie” lub „weźże sie”, = odejdź, przestań]
  • – jak wyżej dla lm: chodźcież, dajcież, weźcież się
  • -żem – końcówka stosowana przy opowiadaniu rzeczy które się działy w przeszłości: "jakżem, wziołżem" [wym. "jagżem"]
  • żerdka, zyrdka – długi cienki drąg lub tyczka

     (do góry strony)

Nazwy miejscowe[3]Edytuj

     (do góry strony)

PrzypisyEdytuj

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 1,5 Kazimierz Ożóg, Ustna odmiana języka ogólnego, w: Encyklopedia kultury polskiej XX wieku, t. 2, pod red. J. Bartmińskiego, Wrocław 1993, s. 89.
  2. 2,0 2,1 2,2 Andrzej Markowski, Jak dobrze mówić i pisać po polsku, Warszawa 2000.
  3. Krakoskom godkom

Zobacz teżEdytuj