katarynka

katarynka (język polski)Edytuj

 
katarynka (1.1)
 
katarynka (1.2)
wymowa:
znaczenia:

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) muz. urządzenie mechaniczne, napędzane korbą, odtwarzające muzykę zapisaną na specjalnych kartach dziurkowanych, które sterują piszczałkami; zob. też katarynka (instrument muzyczny) w Wikipedii
(1.2) daw. latarnia czarnoksięska, latarnia magiczna
odmiana:
(1.1-2)
przykłady:
składnia:
kolokacje:
synonimy:
(1.1) pozytywka, daw. pozytyw, pozytywa; daw. war. katrynka; reg. śl. lajerka, lajera
antonimy:
hiperonimy:
hiponimy:
holonimy:
meronimy:
wyrazy pokrewne:
rzecz. kataryniarstwo n, kataryniarz m, kataryniarka ż, kataryniarczyk m
zgrub. kataryna ż
przym. kataryniarski, katarynkowy
związki frazeologiczne:
znać się jak kozioł na katarynce
etymologia:
(1.1) Doroszewski w wydawanym w latach 1958-1969 roku słowniku podaje: niem. KatharinchenKasia – od nazwy marionetki, albo od słów piosenki „Schöne (scharmante) Katharinchen”[1]. J. K. Trojański w wydanym w 1835 roku polsko-niemieckim słowniku[2] pod hasłem katarynka podaje:

„1) laterna magica, latarnia czarnoksięska, latarnia magiczna (nazywana tak, gdyż wewnątrz piękna Katarynka (Kasia) gra główną rolę) – przy tych przedstawieniach zwykle przygrywa pozytyw, dlatego katarynką nazywa się także – 2) organy obrotowe, pozytyw”.[3]

O laterna magica nazywanym katarynką wspomina także Linde (1808): „Katarynka, szarmant Katarynka laterna magica jarmarczników.[4] podpierając się cytatem z Monitora Warszawskiego nr 38 z roku 1773[5].
uwagi:
tłumaczenia:
źródła:
  1.   Hasło katarynka w: Słownik języka polskiego pod redakcją Witolda Doroszewskiego, Wydawnictwo Naukowe PWN.
  2. J. K. Trojański, Ausführliches polnisch-deutsches Handwörterbuch, s. 258., Poznań, Berlin i Bydgoszcz, 1835
  3. 1) die Laterna magica, Zauberleuchte, Zauberlaterne (so benannt weil darin die schöne Katharine die erste Rolle spielt) - da bei diesem Schauspiel gewöhnlich auf einem Positiv gespielt wird so heist Katarynka auch 2 - die Drehorgel. das Positiv
  4.   Samuel Bogumił Linde, Słownik języka polskiego, t. II, Drukarnia XX. Piiarów, Warszawa 1807-1814, s. 978.
  5. Monitor Warszawski, nr 38, str 325, Warszawa, 1773