gęba (język polski)Edytuj

wymowa:
IPA[ˈɡɛ̃mba], AS[gmba], zjawiska fonetyczne: nazal.asynch. ę  ?/i
znaczenia:

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) pot. anat. usta
(1.2) pot. twarz człowieka lub zwierzęcia
(1.3) pot. osoba będąca na czyimś utrzymaniu, osoba do wykarmienia
odmiana:
(1.1-3)
przykłady:
(1.1) Z otwartą gębą wyglądamy niepoważnie.
(1.1) Sięgnęła do łyżnika, wzięła kopyść i w ogniu nią grzebać zaczęła, chłopaki gęby na nią porozdziawiały jako wrony (…)[1].
(1.2) (…) Cygan jako Cygan, czarny na gębie (…)[2].
(1.3) Ale ryb dla tylu gęb nie starczy (…)[3].
składnia:
kolokacje:
(1.1) stulić / zamknąć / rozdziawić gębę
synonimy:
(1.2) pysk, morda, ryj
antonimy:
hiperonimy:
(1.1) część ciała
(1.2) część ciała
(1.3) człowiek, osoba
hiponimy:
holonimy:
meronimy:
wyrazy pokrewne:
rzecz. gębacz m
zdrobn. gębusia ż
przym. gębowy
związki frazeologiczne:
całą gębądorobić gębę / przyprawić gębęgęba jak u Tatara dupagęba się nie zamykamieć gębę od ucha do uchamieć niewyparzoną gębęmocny w gębienie otwieraj gęby, bo ci mucha wpadnienie puścić pary z gębyniebo w gębie / miód w gębierobić z gęby cholewęśmiać się całą gębąwycierać sobie gębęzapomnieć języka w gębie
etymologia:
prasł. *gǫba
uwagi:
W dawnej polszczyźnie wyraz gęba nie był nacechowany emocjonalnie, był neutralnym określeniem otworu znajdującego się między nosem a podbródkiem[4].
tłumaczenia:
źródła:
  1. Maria Konopnicka, Maryśka.
  2. Maria Konopnicka, Dziady.
  3. Henryk Sienkiewicz, Potop, t. V, rozdz. VIII.
  4. Halina Kurkowska, O zmianach znaczeń wyrazów, „Poradnik Językowy” z. 3, 1949, s. 14.