czyż (język polski)Edytuj

 
czyż (2.1), samiec
 
czyż (2.1), samica
wymowa:
?/i, IPA[ʧ̑ɨʃ], AS[čyš], zjawiska fonetyczne: wygł.
znaczenia:

partykuła

(1.1) książk. partykuła wprowadzająca pytanie retoryczne z sugestią zaprzeczenia[1]
(1.2) książk. czyż nie: używana na końcu zdania partykuła wzmacniająca wypowiedź

rzeczownik, rodzaj męskozwierzęcy

(2.1) ornit. czyżyk[1]

wykrzyknik

(3.1) onomatopeja imitująca śpiew niektórych ptaków[2]
odmiana:
(1.1-2) nieodm.
(2.1)
przykłady:
(1.1) Czyż jestem stróżem brata mego?[3]
(1.2) I tak byś nie przyszedł, nawet gdyby cię zaprosiła, czyż nie?
składnia:
kolokacje:
synonimy:
(1.1) bo, czy aby, przest. albo, przest. alboż, przest. azali, przest. azaliż, przest. zali, st.pol. izażem
(1.2) nieprawdaż
(2.1) czyżyk
antonimy:
hiperonimy:
hiponimy:
holonimy:
meronimy:
wyrazy pokrewne:
(1.1-2) partyk. czy, czyżby
(3.1) rzecz. czyżyk mzw
związki frazeologiczne:
etymologia:
(1) pol. czy + ; Wzmocniona wersja partykuły czy.
uwagi:
(1.1) Fakultatywnie przyłącza wykładnik trybu przypuszczającego -by, który obowiązkowo przyłącza końcówki 1 i 2 os. lp i lm.[1] por. czyżby
tłumaczenia:
(2.1) zobacz listę tłumaczeń w haśle: czyżyk
źródła:
  1. 1,0 1,1 1,2   Uniwersalny słownik języka polskiego, red. Stanisław Dubisz i Elżbieta Sobol, Wydawnictwo Naukowe PWN.
  2. Mirosław Bańko, Słownik onomatopei czyli wyrazów dźwięko- i rucho-naśladowczych, s. 55, Warszawa, Wydawnictwo Naukowe PWN, 2018, ISBN 978-83-01-15799-9.
  3. Rdz 4, 9