Indeks:Polski - Socjolekt aktorów

  • aktor boski – aktor, na którego widok widzowie wzdychają: „O, Boże!”[1]
  • aktor pierwszorzędny – aktor, którego słychać tylko w pierwszym rzędzie[1]
  • bełkotać – mówić celowo niewyraźnie
  • być ugotowanym
  • deski – scena teatru
  • dać przestrzeń – odsunąć się od kolegi na scenie
  • dodać głosu – mówić głośniej
  • filmówka – PWSFTviT w Łodzi
  • forte – mówić głośno
  • fuks – student pierwszego roku szkoły teatralnej/filmowej przed zakończeniem fuksówki[2]
  • fuks roku zerowego – student pierwszego roku szkoły teatralnej/filmowej przed zakończeniem fuksówki
  • fuksica – studenkat pierwszego roku szkoły teatralnej/filmowej przed zakończeniem fuksówki[2]
  • fuksować – przeprowadzać fuksówkę
  • fuksówka – zwyczaj w szkołach artystycznych, otrzęsiny studentów pierwszego rocznika[2]
  • fuksówkowy – dotyczący fuksówki[2]
  • gadać – mówić tekst
  • gadanie – mówienie tekstu
  • generalka – próba generalna
  • gierka – ?
  • główniak – główna rola
  • grać bebechami / na bebechach – grać bardzo ekspresyjnie
  • grać dla – podporządkowywać grę partnerowi
  • grać do tyłu – grać, przemieszczając się w głąb sceny
  • grać mocniej – grać wyraźniej
  • grać sobą – grać tylko swoim ciałem
  • grać twarzą – stosować jedynie mimikę twarzy
  • grać w kamizelkę / w mankiet – grać zbyt kameralnie
  • grać z odkręconym potencjometrem – nadużywać środków ekspresji[3]
  • grać z założoną nogą na nogę – nie angażować się zbytnio w rolę
  • ja cię zapalę – oświetlę miejsce, w którym staniesz
  • lać / zlać sztukę – wystawić negatywną recenzję
  • łamać tekst / rytm – mówić tekst tak, by stracił swoją potoczystość, by nie był monotonny
  • mało głosu – za cicho
  • markować – udawać, że posługuje się ktoś rekwizytem, że jest jakaś inna sceneria
  • mówić do tyłu – wypowiadać określone słowa, mając jeszcze w pamięci poprzednie słowa, poprzednią kwestię
  • mówić na dużym głosie – mówić bardzo głośno
  • mówić na styk – mówić bezpośrednio po kwestii partnera
  • mówić na szepcie – mówić szeptem
  • mówić na śmiechu – mówić, śmiejąc się
  • mówić na zadeptaniu – sprawiać, że tekst nie został dostatecznie zrozumiany przez nadmierne ruchy
  • mówić prosto – mówić bez patosu
  • nadchodzić – zbliżyć się do partnera
  • nadkomplet – więcej widzów niż miejsc w teatrze
  • nakryć tekst odbitką, zagrać odbitką – gwałtownie odpowiedzieć na kwestię partnera
  • nestor – student starszego rocznika szkoły teatralnej/filmowej[2]
  • odbić tekst – gwałtownie odpowiedzieć na kwestię partnera
  • odbitka – gwałtowna odpowiedź na kwestię partnera
  • odwracać się przez kogoś – zmienić swe położenie na scenie lub kierować spojrzenie z powodu czyjegoś wejścia lub ruchu
  • ogon – epizodyczna, mało znacząca rola
  • ogoniasty – statysta
  • ograć się – przyzwyczaić się do partnera
  • olejno odrobione[3]
  • ostro iść – wypowiedzieć tekst gwałtownie
  • pasaż – przemieszczenie się
  • piano – mówić cicho
  • pociąg pospieszny – wypowiadanie tekstu lub ruchy zbyt szybkie
  • podchodzić na tekście – iść, wypowiadając kwestię
  • podejście – zbliżenie się do partnera
  • podkręcić tempo – mówić szybciej
  • podwójny gest – ten sam gest wykonany obiema rękami (uważany za błąd w sztuce aktorskiej)[5]
  • pokazówka – próba pokazowa
  • postaciować – naśladować jakąś postać
  • pracować na – podporządkowywać grę partnerowi
  • przebić – wypowiedzieć kwestię z takim natężeniem głosu, by zagłuszyć wszystkie pozostałe dźwięki
  • przebijać – wypowiadać kwestię z takim natężeniem głosu, by zagłuszyć wszystkie pozostałe dźwięki
  • przebijać się przez watę – wypowiadać tekst, stwarzając złudzenie, że głos dobiega z oddali
  • przejście – przemieszczenie się
  • przejść – przemieścić się
  • przejść głębiej – przemieścić się w głąb sceny
  • przeleźć – przemieścić się
  • przetrzymać – przedłużać moment trwania tekstu, gestu, sytuacji, sceny
  • publiczność gratisowa / kartkowa / paspartuowa / watowana – niewdzięczna publiczność
  • publiczność marmurowa – nieprzychylna publiczność
  • robić za damę – grać rolę kobiecą
  • schodzić do parteru – klękać
  • schodzić w dół – klękać
  • stać centralnie – stać na środku sceny
  • stać frontalnie – stać przodem do widowni
  • synkopa – mocne zaznaczenie, zaakcentowanie fragmentu wypowiedzi
  • sypać się – pomylić się, zapomnieć tekstu
  • szept teatralny – szept donośny, dobrze słyszalny
  • szkicować – budować schemat postaci, sytuacji
  • sznyt – talent
  • szuflada, robić szufladę – niepoprawne ustawienie aktorów
  • szukać światła / złapać światło – stawać w oświetlonym miejscu
  • szyć – improwizować
  • ściągnąć tekst/gest – wyciszyć, zmniejszyć ekspresję wypowiedzi tekstu lub czynionych ruchów
  • tempo! – szybciej!; mów szybciej!
  • trójkąt, stać na trójkącie, grać na trójkącie – stać na środku w miejscu widocznym dla widza; dosłownie: stać w tzw. trójkącie widoczności scenicznej – trójkątnej przestrzeni na środku sceny, która jest w pełni widoczna z każdego miejsca na widowni. Trójkąt widoczności scenicznej występuje w teatrach z oknem scenicznym węższym niż szerokość widowni.
  • trzeci z lewej kulisy – statysta[1]
  • wal do przodu – podejdź do przodu sceny
  • wejście – 1) wypowiedzenie tekstu; 2) wyjście zza kulis na scenę
  • wybić – wypowiedzieć kwestię z takim natężeniem głosu, by zagłuszyć wszystkie pozostałe dźwięki
  • wyczekać – przedłużać moment trwania tekstu, gestu, sytuacji, sceny
  • wygasić końcówkę – powiedzieć koniec kwestii słabiej, ciszej, z mniejszą emocją
  • wymiksować się – zmienić miejsce z partnerem, partnerami
  • wypunktować – zaakcentować ważne fragmenty tekstu
  • wypychać na swoje lewo / prawo / w stronę… – powodować ruch partnera (w odpowiednim kierunku)
  • wytrzymać – przedłużać moment trwania tekstu, gestu, sytuacji, sceny
  • zadeptać tekst – sprawić, że tekst nie został dostatecznie zrozumiany przez nadmierne ruchy
  • zagadać – powiedzieć tekst
  • zagrać coś przed tekstem – zagrać, zanim wypowie się kwestię
  • załadować rakietę – wygłosić kwestię w nieodpowiednim momencie[3]
  • zatupać tekst – sprawić, że tekst nie został dostatecznie zrozumiany przez nadmierne ruchy
  • zbliżenie – 1) zbliżenie się do partnera; 2) najazd kamery
  • żyj tekstempolecenie reżyserskie: zastosuj więcej emocji, wydobądź je z tekstu

Niektóre wyrazy i zwroty używane są także w innych socjolektach, np. muzyków (zwłaszcza śpiewaków operowych, którzy częściowo posługują się tymi samymi środkami wyrazu co aktorzy teatralni), artystów estradowych.

Przypisy

edytuj
  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 Andrzej Markowski, Jak dobrze mówić i pisać po polsku, Warszawa 2000.
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 2,5 Alicja Cembrowska, Porównuje się ją nawet do wojskowej fali. Studenci aktorstwa zdradzają, o co chodzi w fuksówce, na temat.pl, 25 marca 2021; dostęp: 26 marca 2021.
  3. 3,0 3,1 3,2 Danuta Buttler, O wzajemnym oddziaływaniu terminologii i słownictwa technicznego. Determinologizacja wyrazów z leksyki specjalnej, „Poradnik Językowy” nr 3/1979, s. 131.
  4. Dorota Zdunkiewicz-Jedynak, ABC stylistyki, w: Polszczyzna na co dzień pod red. Mirosława Bańki, PWN, Warszawa 2006, s. 74.
  5. Robin U. Russin, William Missouri Downis, Jak napisać scenariusz filmowy, Wydawnictwo Wojciech Marzec, Warszawa 2008, tłum. Ewa Spirydowicz, s. 59.

Literatura

edytuj