Indeks:Polski - Gwara sądecka

Słownictwo nie jest jednolite. Niniejszy słowniczek jest zbiorem słówek, używanych w rejonie Nowego Sącza, Limanowej, Gorlic, Łącka, Krynicy, Krakowa, Jaślisk, Bukowska, Krosna, Jasła oraz Sanoka.

Charakterystyczne zwroty

AEdytuj

     (do góry strony)

BEdytuj

  • babka – małe, kwadratowe kowadło
  • baciarka – randka
  • baciarzyć – iść na zabawę, imprezę
  • badziewie – dziadostwo
  • bajzel – nieporządek, rozgardiasz
  • bambuch – brzuch, zwłaszcza duży
  • balia – miednica
  • bania – głębia rzeczna, także balia, wanna
  • bardzi – bardziej
  • basz – bardzo
  • bazarowy – tandetny, kiepskiej jakości
  • bazia – stonoga pospolita
  • bejdok – głupiec
  • bejcelos – arcygłupiec
  • bety – prześcieradła, pidżamy, ubrania
  • bez – przez
  • blacha – dawny piec z blaszaną płytą na górze; piec na blasze
  • blasok – sklep gospodarczy
  • bluj – grzyb trujący
  • borscyk – barszcz
  • bojcyć – mówić głupoty, plotkować
  • bojki – plotki, pomówienia
  • bojcor – plotkarz
  • bojcora – plotkara
  • borgować – kupować na kreskę
  • bradura - komora w piecu kaflowym do wyrastania chleba utrzymywania temperatury potraw
  • bratrura – elektryczny piekarnik, prodiż, pierwotnie komora w piecu kaflowym do wyrastania ciasta na chleb, na Kaszubach jest bratnik, (z niem. braten + Ruhre)
  • brusić – mleć w żarnach
  • Bryjów – Stary Sącz
  • buc – cham
  • buceć – płakać
  • bunior – głębia rzeczna
  • bydloncie – cielak
  • bzdura – kłamstwo, fałsz

     (do góry strony)

CEdytuj

     (do góry strony)

DEdytuj

     (do góry strony)

EEdytuj

  • e ta! – jak to
  • eno – ale dlaczego nie?

     (do góry strony)

FEdytuj

     (do góry strony)

GEdytuj

     (do góry strony)

HEdytuj

     (do góry strony)

IEdytuj

     (do góry strony)

JEdytuj

     (do góry strony)

KEdytuj

     (do góry strony)

LEdytuj

  • lace – biegnie, (gmina Bukowsko)
  • lebiodka – korba
  • legutko – lekko
  • letko – lekko (gmina Bukowsko)
  • lewus – krętacz, oszust
  • leźć – iść
  • lica – lejce (gmina Bukowsko)
  • liska – lis
  • lon, lonik – zawleczka
  • lura – słabo zaparzona kawa, herbata
  • luśnia – element wozu drabinniastego, podpórka drabiny przymocowana do kary lub kołowrotu
  • luwa – ulewa, gradobicie
  • lytra – element wozu drabinniastego, podpórka drabiny przymocowywana do osi koła

     (do góry strony)

ŁEdytuj

     (do góry strony)

MEdytuj

     (do góry strony)

NEdytuj

     (do góry strony)

OEdytuj

     (do góry strony)

PEdytuj

     (do góry strony)

REdytuj

  • racuchy – placki na cieście naleśnikowym, z pokrajanymi jabłkami
  • rapa, graba – dłoń
  • rajoki – polne jabłka
  • ronta – renta, też emerytura
  • roz – raz
  • rożen – zajazd, bar
  • równia – dolina rzeki
  • Rusnak – człowiek pochodzenia łemkowskiego
  • Ruś – wsie i osady łemkowskie (rusińskie)
  • ruta – niedojrzały owoc
  • rychtować – przygotowywać
  • ryktować – naprawiać
  • rynek – centum miasta

     (do góry strony)

SEdytuj

     (do góry strony)

ŚEdytuj

  • świynconka – wielkanocny żurek z kiełbasą, chrzanem i jajkiem na syrwotce
  • śwogier – szwagier

     (do góry strony)

TEdytuj

     (do góry strony)

UEdytuj

     (do góry strony)

WEdytuj

     (do góry strony)

ZEdytuj

     (do góry strony)

Charakterystyczne zwrotyEdytuj

  • A mie zeli → Ale mnie suszy (chce mi się pić)
  • A sie zaniesło → Zbiera się na deszcz
  • Ale zacino → Ale ulewa
  • Ani nie godej! → Niemożliwe! Nawet mi nie mów!
  • Ani się zakabaciło, ślątwa idzie! → Zachmurzyło się, idzie deszcz.
  • Bedzie! → Może być. Wystarczy.
  • Chołpa spoć! → Do domu! Do spania!
  • Co to to to takie? → No i co to ma być?
  • Cosik sie mi zdo… → Wydaje mi się, że...
  • Dawać (puszczać) cynka → dawać sygnał na telefon komórkowy
  • Dzie bedzies sed (jechoł) jak leje? → Czemu tak wcześnie idziesz (jedziesz)?
  • E! Dzie ta! → Ależ skąd!
  • Eno! → Ale dlaczego?
  • galicyjskie dziecko – o brudnym, zaniedbanym dziecku
  • Idze idze → Daj spokój!
  • Jak cie prasno, to ino roz! → upomnienie, groźba, także Bo zobaczysz!
  • Jaka mara! → Ale głupio wyszło
  • jechać do Mjosta → jechać do Dukli
  • jechać na szlifa → jeździć samochodem, bez określonego celu
  • kijem wortos, kijaś wort → Zasługujesz na karę (w odniesieniu do dziecka)
  • Kiś ta pierun (dziod, dziadzi)! – przekleństwo wyrażające zdziwienie
  • kto inszy → ktoś inny
  • Który tam kolejorz? → Kto trzyma kieliszek z wódką? (Na Sądecczyźnie wódkę pije się z jednego kieliszka)
  • Łazić po chołpach na bojki → włóczyć się i plotkować
  • Łod kogoś ty jes → kto jest twoim ojcem, z jakiego domu pochodzisz
  • Mi sie widzi… → Uważam, że…
  • Mom smaki. → Mam ochotę się napić wódki
  • na pole → na dwór
  • No dyć ci mówię. → Przecież ci już powiedziałem.
  • Pieronem! → Szybko! Raz dwa!
  • Po kjego corta! – zwrot, w rodzaju po jaką cholerę itp.
  • Pódźno → Chodź tutaj
  • Pójde het! → Pójdę sobie.
  • Słuchej sie chodok → Coś jak "posłuchaj..." podczas udzielania rady lub objaśniania czegoś
  • Sypi śniegjom. → Ale śnieżyca
  • To jo jus leco. → To ja już jadę (idę)do domu
  • Tom (toś) pokozoł – zwrot, używany w sytuacjach, gdy nie odniesiono oczekiwanych skutków
  • w dyrdy… – w pośpiechu, od dyrdać – potrząsać częścią ciała
  • wjechoć w buroki – wypaść z drogi
  • W kuso? → Chcesz dostać?
  • wej że… – zwrot, rozpoczynający prośbę lub polecenie
  • wy – zwrot grzecznościowy do osób starszych, szanowanych, gości itp.
  • za wcasu – Za wcześnie, Za szybko itp.
  • zajechała kawalerka – określenie, odnoszące się do młodych chłopaków, odwiedzających dziewczyny
  • Żem sech chcioł! → Tak chciałem.
  • Po co tysto? → Po co, w jakim celu?

     (do góry strony) zobacz też: Gwara sądecka w Wikipedii.