яҙыу (język baszkirski)Edytuj

 
яַҙыуҙар (1.2-3)
 
ғәрәп яҙыуы (1.6)
transliteracja:
yaðıw
wymowa:
IPA[jɑˈðɯw]
(2.1-14) temat czasownika: [jɑð] ?/i
znaczenia:

rzeczownik

(1.1) pisany tekst, napis
(1.2) pismo, dokument
(1.3) zapisek, notatka
(1.4) napis, zapis, wpis
(1.5) pisanie, napisanie
(1.6) pismo (system znaków, grafika)
(1.7) charakter pisma
(1.8) błąd, pomyłka

czasownik

(2.1) pisać
(2.2) rejestrować, nagrywać
(2.3) spisywać, sporządzać (zapis, dokument)
(2.4) zapisywać, notować
(2.5) rejestrować, zapisywać, wpisywać (na listę)
(2.6) przepisać (lek)
(2.7) przepisać (na własność)
(2.8) przeznaczać, wyznaczać los
(2.9) ubijać (masło, śmietanę)
(2.10) pomylić się, popełnić błąd, zbłądzić
(2.11) pozostać bez, być pozbawionym, utracić, stracić, zgubić
(2.12) przen. zejść, zboczyć, zawrócić (z dobrej/właściwej drogi)
(2.13) rozciągać, napinać (kończyny, mięśnie itp.)
(2.14) wyprostować, rozłożyć, rozwinąć (skrzydła)

czasownik posiłkowy

(3.1) …wskazujący na niepełny charakter działania, często niepożądanegoprawie, mało nie, niemalże
odmiana:
(1.1-7)
(2.1-14) przecz. яҙмау; 2. os. lp rozk. яҙ, przecz. яҙма
przykłady:
(1.1) Мәхмүт башта яҙыуҙы русса уҡып сыға, унан башҡортса һөйләп бирә.[1]Mahmut najpierw odczytał tekst po rosyjsku, a potem przetłumaczył na baszkirski.
(1.2) Мөһөрлө яҙыуҙа хата китмәҫ.[2]W piśmie z pieczęcią pomyłki nie będzie.
(1.3) Уның был яҙыуҙары 1893 — 1895 йылдарҙа Верхнеуральск өйәҙендә ошо башҡорт музыкаһын йыйыу ниәте менән сәйәхәтенән һуң сыҡтылар.[3]Te jego notatki zostały opublikowane po jego podróży do powiatu wierchnieuralskiego w celu zebrania muzyki baszkirskiej w latach 1893 — 1895.
(1.4) Төп яҙыуһыҙмалағы төрлө яҙыуҙарҙың береһе.[4]Napis główny to jeden z typów napisów, widocznych na rysunku technicznym.
(1.5) Барыбер өйрәнермен мин ул яҙыуҙы.[1]I tak nauczę się pisać (dosł. tego pisania).
(1.6) Өндәр яҙыуҙа хәрефтәр менән белдерелә.[5]Głoski na piśmie oznacza się literami.
(1.7) Кем икәнлеген яҙмаған, еңгәһе тиһәң, уның яҙыуы түгел.[6]Nie wiadomo, kto to napisał, może bratowa, ale to nie jej charakter pisma.
(2.1) Ун ҡат уҡы, бер ҡат яҙ.[7]Dziesięć razy przeczytaj, jeden raz napisz.
(2.2) Видеоға яҙған ваҡытта камераның горизонталь рәүештә урынлашыуы төп шарт.[8]Podstawowym warunkiem jest pozioma orientacja kamery podczas nagrywania wideo.
(2.3) Ул үҙе лә риза булғас, яҙыу яҙҙыҡ.[9]Ponieważ sam się zgodził, sporządziliśmy dokument.
(2.4) Әсфәндиәр мулла ҡалын дәфтәргә ниҙер яҙып ҡуйҙы. [10]Mułła Esfandijar coś zapisał do grubego zeszytu.
(2.5) Командир ағай, мине лә отрядҡа яҙ.[11]Panie dowódco, mnie też zapisz do oddziału.
(2.6) Табиптар, „Сабыйҙар шулай илай инде”, — тип төрлө дарыу яҙҙы.[12]Lekarze przepisywali (dziecku) różne leki i (ciągle) mówili, że niemowlęta zawsze tak płaczą.
(2.7) Малды балаға яҙҙы.[11]Przepisał własność na dziecko.
(2.8) Тәҡдирең ҡушмаһа, үлеп булмай, яҙмаған әйберҙе кейеп булмай.[13]Nie da się umrzeć, jak ci los nie każe, nie da się nosić ubrania, którego (ci) los nie przeznaczy.
(2.9) Һаумай һөт булмаҫ, яҙмай май булмаҫ.[7]Bez dojenia nie będzie mleka, bez ubijania nie będzie masła.
(2.11) Яҡшы кеше ҡартайһа ла, аҡылынан яҙмаҫ.[7]Dobry człowiek nawet w starości nie straci rozumu.
(2.12) Юлдаш тапмаған юлынан яҙыр.[7]Kto nie znalazł towarzysza, (ten) zboczy z (właściwej) drogi.
(2.13) Футболсылар уйын алдынан аяҡ-ҡулдарын яҙыр өсөн йәшел яланға йүгереп сыҡты.[11]Piłkarze wybiegli na zieloną łąkę, żeby rozciągnąć ręce i nogi przed grą.
(3.1) Ҙур байраҡ тотоп торған апай алға уҡ киткән, бөтә халыҡ та ҡуҙғалған, мин бер үҙем тороп ҡала яҙғанмын.[14]Pani, trzymająca wielką flagę, poszła na sam przód, wszyscy inni też ruszyli, a ja mało nie zostałem (tam) sam.
składnia:
(2.1-5), (2.7), (2.11-12) B. + яҙыу (coś), C. + яҙыу (komuś)
(2.2) (2.6) C. + яҙыу
(2.11-12) abl. + яҙыу
(3.1) gerundium z sufiksem / / + яҙыу
kolokacje:
(1.4) төп яҙыу → techn. napis główny
(1.5) яҙыу ҡараһыatrament [15], яҙыу өлгөһөwzór pisma[15]
(2.1-7) яҙып ҡуйыуzapisać, wpisać, napisać, zanotować, przepisać
(2.1) бур / ҡәләм / ручка менән яҙыу
(2.2) видеоға яҙыу
(2.9) май яҙыу → ubijać masło
(2.11) күҙҙән яҙыу → stracić wzrokһуштан яҙыу → stracić przytomnośćтелдән яҙыу → oniemieć, zaniemówić
(2.13) ҡулды / аяҡты / билде яҙыу
synonimy:
(1.1) яҙма
(1.2) ҡағыҙ, документ, ҡулхат
(1.3) яҙғынаҡ, яҙмаҡ
(1.6) имлә, әлифба, алфавит
(1.7) почерк
(1.8) хата, яңылыш, яҙыҡ, яҙыҡлыҡ, гонаһ
(2.2) төшөрөү
(2.2-7) яҙҙырыу
(2.5) теркәү
(2.7) тапшырыу
(2.8) ҡушыу
(2.10) хаталаныу, яңылышыу, гонаһ ҡылыу
(2.13) һуҙыу
(2.14) йәйеү
antonimy:
(2.13) көсһөҙләндереү, йомшартыу
hiperonimy:
hiponimy:
(1.1-3) хат, яҙғынаҡ, яҙмаҡ
holonimy:
meronimy:
wyrazy pokrewne:
rzecz. яҙыусы, яҙғыс, яҙма, яҙыҡ, яҙылыш, яҙмыш, яҙғынаҡ, яҙмаҡ
czas. яҙҙырыу, яҙылыу
przym. яҙыулы, яҙа, яҙма, яҙыҡ, яҙын
przysł. яҙа, яҙын
związki frazeologiczne:
(2.1) ташҡа яҙыу → utrwalić, trwale zapamiętać[16] (dosł. zapisać na kamieniu) • туҙға яҙмау → kłamać, mówić głupoty[17] (dosł. nie zapisać na korze) • боҙға яҙыу → zapomnieć, źle zapamiętać, nie utrwalić[16] (dosł. zapisać na lodzie) • байлыҡ боҙға яҙған, ғилем ташҡа яҙған[7]йәш хәтер ташҡа яҙған, ҡарт хәтер боҙға яҙған[7]
(2.8) тупрағың ҡайҙа яҙған булһа, үлемең шунда[7]
(2.9) һыу яҙып, май төшмәй[7]
(2.14) маңлай яҙыуradować się, cieszyć się[18] (dosł. (wy)prostować czoło)
etymologia:
(1.1-7), (2.1-8) praturk. *yạŕ- "pisać"[19]
(1.8), (2.10-12), (3.1) praturk. *yāŕ- "chybić, pomylić się, zgrzeszyć"[20]
(2.13-14) praturk. *yạŕ- "rozciągać, rozkładać, prostować" [21]
uwagi:
źródła:
  1. 1,0 1,1 Кәрим, Мостай. Әҫәрҙәр (биш томда). 3-сө том: пьесалар, повестар, хикәйәләр. Өфө: Башҡортостан "Китап" нәшриәте, 1997, s. 101
  2. Кәрим, Мостай. Әҫәрҙәр (биш томда). 4-се том: повестар, хикәйәләр, хәтирәләр. Өфө: Башҡортостан "Китап" нәшриәте, 1998, s. 19
  3. Әхмәтзәки Вәлиди Туған. Әҫәрҙәр (1917 йылға ҡәҙәр яҙылған әҫәрҙәре). Өфө, Башҡортостан "Китап" нәшриәте, 1996, s. 47
  4. Бикбаев Ф.М. Русско-башкирский словарь терминов и понятий по черчению. Тезаурус. – Уфа, Китап, 2008, s. 90
  5. Башҡорт теле грамматикаһы. 3 томда. Т.1. Абдуллина Г.Р. - Өфө, Китап, 2018, s. 37
  6. Бураҡаева М. Әҫәрҙәр. I том. Повестар. Өфө: Китап, 2018, s. 78
  7. 7,0 7,1 7,2 7,3 7,4 7,5 7,6 7,7 Әхтәмов М.Х. Башҡорт халыҡ мәҡәлдәре һәм әйтемдәре һүҙлеге. - Өфө, Китап, 2008, s. 630
  8. Хәйбуллина Р. Үҙ телеңдә ҡотла! "Ашҡаҙар" гәзите, 28 декабрь 2020.
  9. Башҡорт халыҡ ижады. 6-сы том. Эпос. Өфө: Китап, 2002, s. 36
  10. Хамматов Яныбай. Төньяҡ амурҙары. Беренсе китап. – Өфө, 1983, s. 173
  11. 11,0 11,1 11,2 Әхтәмов М.А. Омонимдар (аҙаш һүҙҙәр) һүҙлеге. – Өфө, Китап, 2006, s. 352
  12. Сәлихова, Г. Сабыйҙарығыҙҙы һаҡлай белмәйһегеҙ!. "Һаҡмар" гәзите, 29 сентябрь 2021.
  13. Башҡорт халыҡ ижады. X том. Икенсе китап. Мәҡәлдәр һәм әйтемдәр. - Өфө, Китап, 2019, s. 160
  14. Кәрим, Мостай. Әҫәрҙәр (биш томда). 3-сө том: пьесалар, повестар, хикәйәләр. Өфө: Башҡортостан "Китап" нәшриәте, 1997, s. 131.
  15. 15,0 15,1 Ахмедьянов Р.А., Ахмедьянова И.Р. Башкирско-русский автословарь. – Екатеринбург, 2011, s. 728
  16. 16,0 16,1 Тел гәүһәрҙәре. Жемчужины языка. Pearls of the Language. Башҡорт халыҡ мәҡәл һәм әйтемдәре. Өфө, Китап, 2020, s. 60.
  17. Сыртланов Ғ. Ҡайын туҙының тылсымы (эҙләнеү-тикшеренеү эше) "Башҡортостан уҡытыусыһы" журналы, 8 декабрь 2018.
  18. Ураксин, З. Фразеология башкирского языка. Москва, Наука, 1975, s. 155
  19. Hasło *jạŕ- w: Starostin, Sergei; Dybo, Anna; Mudrak, Oleg. Etymological dictionary of the Altaic languages (Handbuch der Orientalistik; VIII.8), Leiden, New York, Köln: E.J. Brill, 2003.
  20. Hasło jạ̄ŕ- w: Starostin, Sergei; Dybo, Anna; Mudrak, Oleg. Etymological dictionary of the Altaic languages (Handbuch der Orientalistik; VIII.8), Leiden, New York, Köln: E.J. Brill, 2003.
  21. Hasło *jạŕ-, *jạŕɨ w: Starostin, Sergei; Dybo, Anna; Mudrak, Oleg. Etymological dictionary of the Altaic languages (Handbuch der Orientalistik; VIII.8), Leiden, New York, Köln: E.J. Brill, 2003.